Uprawa ziół na balkonie udaje się, gdy dobierzesz gatunki do nasłonecznienia, posadzisz je w donicach z otworami w dnie, a przed zimą oddzielisz zioła wrażliwe na mróz od zimujących na zewnątrz.
Te same zasady dotyczą ziół na tarasie. Gatunki różnią się wymaganiami wobec słońca, wody i zimy. Dlatego opieramy się na zaleceniach RHS (Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego), amerykańskich uniwersytetów i IMGW (Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej).
Na początek znajdziesz tabelę dziewięciu ziół. Potem piszemy, co posadzić na balkonie od południa, a co na wschodnim lub północnym, w czym sadzić zioła i kiedy je wystawić. Dalej są rady o łączeniu ziół w jednej donicy, podlewaniu, nawożeniu, zbiorze i zimowaniu.
Jakie zioła uprawiać na balkonie – 9 gatunków i ich wymagania
Na balkonie dobrze rosną zioła, które znoszą uprawę w donicy – bazylia, majeranek, oregano, tymianek, szałwia, rozmaryn, mięta, szczypiorek i pietruszka – ale każde ma inne wymagania. Bazylię uprawia się jako roślinę jednoroczną, pietruszka jest dwuletnia, a pozostałe zioła z tabeli są wieloletnie (Uniwersytet Maryland, RHS). Majeranek nie jest w pełni mrozoodporny nawet w Wielkiej Brytanii, dlatego często uprawia się go jak roślinę jednoroczną albo zimuje w domu (RHS).
| Zioło | Stanowisko | Podlewanie | Zima w donicy |
|---|---|---|---|
| Bazylia | pełne słońce, osłonięte miejsce | regularnie, najlepiej rano | nie zimuje na zewnątrz – do domu albo nowa roślina wiosną |
| Majeranek | pełne słońce | pozwól podłożu przeschnąć | do domu, na słoneczny parapet |
| Oregano | pełne słońce | pozwól podłożu przeschnąć | oregano pospolite zwykle zostaje (chroń przed mokrym podłożem, na mrozy owiń donicę); część odmian wrażliwa – do domu |
| Tymianek | pełne słońce | rzadko, w upał częściej | zostaje; przy ścianie, na mrozy owiń donicę |
| Szałwia | pełne słońce, osłonięte od silnego wiatru | podłoże lekko wilgotne, nigdy mokre | zostaje; przy ścianie, na mrozy owiń donicę |
| Rozmaryn | pełne słońce | przy suszy; nigdy mokro | w donicy narażony na mróz – chłodne, jasne pomieszczenie |
| Mięta | słońce lub półcień; osobna donica | podłoże wilgotne | zamiera zimą, wiosną odrasta; na mrozy owiń donicę |
| Szczypiorek | słońce lub półcień | podłoże równomiernie wilgotne | zamiera jesienią, wiosną odrasta; na mrozy owiń donicę |
| Pietruszka | słońce lub półcień | podłoże równomiernie wilgotne | w drugim roku kwitnie, liście tracą jakość – wysiewaj co roku |
Kilka ziół zmieścisz w jednej donicy, jeśli jest odpowiednio duża. Liczba roślin zależy od wielkości pojemnika (Uniwersytet Illinois). Lawendy nie ma w tabeli, bo jej uprawę opisujemy w poradniku o tym, jakie kwiaty na balkon wybrać.
Ile słońca potrzebują zioła – balkon od południa, wschodu i północy
Większość ziół na balkonie potrzebuje co najmniej sześciu godzin bezpośredniego słońca dziennie, a w półcieniu poradzą sobie mięta, szczypiorek i pietruszka. Taki próg podają uniwersytety Minnesoty i Maryland. Mocne światło zwiększa w ziołach zawartość olejków eterycznych, od których zależą ich smak i zapach (Uniwersytet Minnesoty).
- Balkon od południa lub zachodu. To najlepsze stanowisko (Uniwersytet Minnesoty). Postaw tu bazylię i zioła śródziemnomorskie, czyli rozmaryn, tymianek, szałwię, oregano i majeranek. Każde z nich potrzebuje pełnego słońca.
- Balkon od wschodu lub północy. Na wschodnim wybierz miętę, szczypiorek i pietruszkę. Na północnym też, ale tylko wtedy, gdy miejsce donicy nie leży w pełnym cieniu. Te trzy zioła rosną w słońcu lub półcieniu (RHS; mięta i szczypiorek także według Uniwersytetu Maryland, mięta i pietruszka według Uniwersytetu Illinois).
- Miejsce donicy. Policz, przez ile godzin słońce faktycznie pada na miejsce, w którym stanie donica. Pełna balustrada, ściana albo balkon piętro wyżej mogą ją zacieniać przez część dnia. Sama strona świata to za mało.
W czym sadzić zioła na balkonie – donica i podłoże
Zioła na balkonie sadzisz w donicy z otworami odpływowymi w dnie, dobranej do wielkości dorosłej rośliny, w lekkim i przepuszczalnym podłożu.
- Otwory odpływowe. Każdy pojemnik na zioła musi je mieć (uniwersytety Minnesoty, Maryland i Wirginii Zachodniej; przy rozmarynie, tymianku i szałwii także RHS). Materiały, pojemność i drenaż skrzynek porównujemy w poradniku o tym, jak wybrać skrzynkę balkonową.
- Wielkość donicy. Dobierz pojemnik do rozmiaru dorosłej rośliny (Uniwersytet Wirginii Zachodniej). Za mała donica szybko przesycha, a za duża długo trzyma wodę, co grozi gniciem korzeni (Uniwersytet New Hampshire). RHS też ostrzega, że w zbyt dużej donicy zioła łatwo gniją.
- Podłoże. Do pojemników wybierz lekkie, przepuszczalne podłoże (uniwersytety Maryland, New Hampshire i Illinois). Do ziół śródziemnomorskich domieszaj do ziemi gruby żwirek, który poprawia odpływ wody (RHS).
Gdy na podłodze balkonu brakuje miejsca, zajrzyj do poradnika, w którym opisujemy urządzanie małego balkonu, także z wykorzystaniem ścian i balustrady.
Ziołowniki z technorattanu w ofercie Cover-it
W naszej ofercie są ziołowniki z technorattanu, czyli podłużne donice na zioła z wnętrzem wyłożonym blachą ocynkowaną. Nie produkujemy ich sami – pochodzą od dostawcy. Z czego wykonana jest plecionka, wyjaśniamy w tekście o tym, czym jest technorattan.
Kiedy sadzić zioła na balkonie – przymrozki i zioła wrażliwe na chłód
Zioła wrażliwe na chłód, takie jak bazylia i majeranek, wystawiasz na balkon dopiero po przymrozkach – według IMGW w Polsce przyjmuje się, że mogą one wystąpić do połowy maja. IMGW łączy tę granicę z zimnymi ogrodnikami. To przyjęta konwencja, dlatego sprawdź też prognozę na najbliższe noce.
- Bazylia. Wystaw ją później niż inne zioła, gdy noce są już stale cieplejsze niż 10 °C (taki próg RHS podaje dla wysiewu bazylii na zewnątrz). Chłód około 10 °C może zahamować jej wzrost i uszkodzić liście (Uniwersytet Illinois).
- Zioła wieloletnie. Sadź je wiosną, gdy podłoże zaczyna się ogrzewać (RHS). Sadzonki kup dopiero późną wiosną. Zimne, mokre podłoże łatwo uszkadza korzenie ziół posadzonych zimą (RHS).
- Chłodniejsze podłoże. Pietruszka, szczypiorek, tymianek i szałwia znoszą chłodniejsze podłoże, a bazylia, rozmaryn i oregano są ciepłolubne (Uniwersytet Minnesoty).
- Siew w domu. Bazylię i majeranek wysiewaj wiosną w domu (RHS, Uniwersytet Maryland). Pietruszka kiełkuje powoli (RHS, Uniwersytet Illinois), dlatego jej nasiona namocz na noc przed siewem (Uniwersytet Illinois).
We wrześniu i październiku nie zakładaj już nowych donic z bazylią ani majerankiem. Bazylia nie jest mrozoodporna, a majeranek nie jest w pełni mrozoodporny. Jesienią ważniejsze jest zimowanie ziół, które już rosną na balkonie.
Które zioła sadzić razem w jednej donicy
W jednej donicy łączysz zioła o podobnych potrzebach wody – na przykład tymianek z szałwią i oregano – a miętę sadzisz osobno, bo jej podziemne kłącza szybko się rozrastają. Większość ziół lubiących wilgotne, przepuszczalne podłoże można sadzić razem, a rozmaryn, który woli sucho, lepiej rośnie sam (Uniwersytet New Hampshire).
- Tymianek, szałwię i oregano możesz posadzić razem. RHS poleca jako sąsiadów szałwii i tymianku także rozmaryn, ale ten, który woli sucho, najlepiej rośnie w osobnej donicy (Uniwersytet New Hampshire).
- Pietruszka i szczypiorek pasują do jednej donicy, bo obie rośliny potrzebują równomiernie wilgotnego podłoża (pietruszka – RHS, szczypiorek – Uniwersytet Illinois). Bazylię, którą podlewasz regularnie, posadź osobno albo z pietruszką, a nie z ziołami, które lubią przeschnąć.
- Miętę sadź w osobnej donicy, a nie we wspólnym ziołowniku, bo rozrasta się podziemnymi pędami (RHS, Uniwersytet Illinois).
W dostatecznie dużym pojemniku możesz też łączyć zioła z kwiatami (Uniwersytet Illinois).
Podlewanie i nawożenie ziół w doniczkach
Zioła w doniczkach na balkonie przesychają szybciej niż w gruncie, ale śródziemnomorskie wolą przeschnąć między podlewaniami, a nadmiar nawozu osłabia ich smak i aromat. Szybkie przesychanie roślin w pojemnikach opisuje RHS. W upał zioła w donicach mogą wymagać podlewania nawet codziennie (Uniwersytet Minnesoty). Podlewaj tak długo, aż woda zacznie wyciekać otworami w dnie (Uniwersytet Illinois).
Podłoże majeranku, oregano, szałwii i tymianku powinno przesychać między podlewaniami (Uniwersytet Maryland, w poradach o uprawie w domu). Tymianek dobrze znosi suszę, a podłoże oregano nie może być przemoczone (RHS). Tymianek w donicy podlewasz głównie w upalne, suche dni. Pietruszce i szczypiorkowi utrzymuj równomiernie wilgotne podłoże (RHS, Uniwersytet Illinois). Bazylię podlewaj rano, bo źle znosi mokre korzenie przez noc (RHS).
Z nawozem nie przesadzaj. Zbyt żyzne podłoże i nadmiar nawozu obniżają zawartość olejków eterycznych, więc smak i zapach ziół słabną (uniwersytety Minnesoty, Maryland i Wirginii Zachodniej). Wybierz nawóz zrównoważony, a nie bogaty w potas, taki jak nawóz do pomidorów (RHS). Ten drugi może pobudzać kwitnienie zamiast wzrostu liści.
Nawóz płynny podawaj ziołom w doniczkach w połowie zalecanej dawki (uniwersytety Minnesoty i Maryland). Rozmaryn, szałwię, oregano i majeranek, które rosną w tej samej donicy dłużej niż rok, posyp niewielką ilością nawozu uniwersalnego w granulkach. Rób to późną wiosną lub wczesnym latem (RHS).
Zbiór i przycinanie – jak zrywać zioła, żeby odrastały
Zioła na balkonie zbierasz, uszczykując wierzchołki pędów, co zagęszcza roślinę, a pąki kwiatowe bazylii, mięty i oregano usuwasz, żeby liście nie traciły smaku.
- Gdy w sezonie wzrostu uszczykujesz wierzchołki, roślina się krzewi i pozostaje zwarta (Uniwersytet Illinois, o bazylii i ziołach w pojemnikach). RHS też zaleca uszczykiwanie, żeby roślina rosła gęściej.
- Usuwaj pąki kwiatowe, zanim się rozwiną, bo kwitnienie pogarsza smak liści bazylii (RHS, Uniwersytet Illinois), a także mięty i oregano (Uniwersytet Illinois).
- Przy ziołach jednorocznych, takich jak bazylia, zostaw na roślinie 10–15 cm pędów (uniwersytety Illinois i Maryland). Z ziół wieloletnich zbieraj naraz najwyżej jedną trzecią rośliny (Uniwersytet Illinois, Uniwersytet Stanowy Kolorado).
- Tymianek przycinaj lekko po kwitnieniu, a szałwię wiosną (RHS, przy szałwii także Uniwersytet Illinois). Szczypiorek ścina się u podstawy, tuż nad podłożem (RHS, Uniwersytet Illinois). Usuwaj też jego przekwitłe kwiatostany, żeby się nie wysiewał (RHS).
Jak przezimować zioła z balkonu
Przed zimą zioła na balkonie dzielisz na trzy grupy – bazylię i majeranek zabierasz do domu, rozmaryn przenosisz do chłodnego, jasnego pomieszczenia, a zioła wieloletnie chronisz przed mokrym podłożem.
- Bazylia i majeranek – do domu. Bazylia nie jest mrozoodporna (RHS, Uniwersytet Illinois), więc zabierz ją do domu albo wiosną posadź nową. Majeranek przenieś na zimę do domu, na słoneczny parapet (RHS; zimowanie w domu dopuszcza też Uniwersytet Maryland). Obie rośliny przenoś stopniowo, żeby przyzwyczaiły się do mieszkania (Uniwersytet Illinois).
- Rozmaryn – chłodne, jasne pomieszczenie. Tam, gdzie zimy są mroźne, zimuj rozmaryn w chłodnym, słonecznym pomieszczeniu (Uniwersytet Illinois) i podlewaj go wtedy rzadziej (Uniwersytet Maryland). W Wielkiej Brytanii rozmaryn zwykle zimuje na zewnątrz, ale w pojemniku jest szczególnie narażony na zimowe mrozy (RHS).
- Tymianek, szałwia, oregano pospolite, mięta i szczypiorek – zostają na balkonie. Ustaw je tam, gdzie nie zamarzną ani nie przemokną od deszczu (RHS). Donice z tymiankiem i szałwią przestaw pod ścianę, gdzie nie dociera deszcz, bo zimą szkodzi im mokre podłoże. Gdy zapowiadają silne mrozy, owiń donice folią bąbelkową (RHS). Bryła podłoża w pojemniku nie powinna przemarznąć (Uniwersytet Illinois). Mięta i szczypiorek zamierają na zimę, a wiosną odrastają (RHS). Część odmian oregano jest mniej mrozoodporna i bywa zimowana w domu (uniwersytety Illinois i Maryland), a barwne odmiany szałwii gorzej znoszą mróz (Uniwersytet Illinois).
Pietruszka w drugim roku zakwita, a jej liście tracą jakość, więc wysiewaj ją co roku (RHS, Uniwersytet Illinois). Szczypiorek, miętę i pietruszkę możesz jesienią zabrać na słoneczny parapet (RHS). Ochronę donic opisujemy w poradniku o tym, jak zabezpieczyć donice przed mrozem.
Najczęstsze pytania
Jakie zioła w pełnym słońcu?
W pełnym słońcu sadź rozmaryn, tymianek, szałwię, oregano, majeranek i bazylię (RHS). Większość ziół potrzebuje co najmniej sześciu godzin bezpośredniego słońca dziennie (uniwersytety Minnesoty i Maryland). W upały sprawdzaj wilgotność podłoża codziennie. Zioła w donicach mogą wtedy potrzebować wody każdego dnia (Uniwersytet Minnesoty).
Kiedy wystawić zioła na balkon?
Bazylię, majeranek i inne zioła wrażliwe na chłód wystaw po przymrozkach. W Polsce przyjmuje się, że mogą one wystąpić do połowy maja (IMGW). Zioła wieloletnie sadź wiosną, gdy podłoże zaczyna się ogrzewać (RHS). Sadzonki wyhodowane w domu stopniowo przyzwyczajaj do warunków na zewnątrz. Takie hartowanie RHS zaleca na przykład przy oregano.
Jakich ziół nie sadzić obok siebie?
Razem sadź tymianek, oregano i szałwię, a w innej donicy pietruszkę ze szczypiorkiem. Miętę i rozmaryn najlepiej sadzić osobno. Zioła o podobnych potrzebach wody można sadzić razem (Uniwersytet Stanowy Kolorado). Nie łącz więc w jednej donicy tych, które lubią przeschnąć, z tymi, które wolą wilgotne podłoże. Tymiankowi, szałwii i oregano szkodzi przemoczone podłoże (RHS), a pietruszka i szczypiorek potrzebują równomiernie wilgotnego (RHS, Uniwersytet Illinois). Rozmaryn woli sucho (Uniwersytet New Hampshire), a mięta rozrasta się podziemnymi pędami (RHS, Uniwersytet Illinois).
Czy zioła z doniczki ze sklepu można posadzić na balkonie?
Zwykle słabo się to udaje. Zioła w doniczkach ze sklepów spożywczych rosną pod szkłem i są zbyt wybujałe i osłabione, żeby dobrze znieść uprawę na zewnątrz (RHS). W jednej takiej doniczce rośnie też wiele cienkich, stłoczonych roślin przeznaczonych do krótkiego zbioru. Bazylia ze sklepu może przetrwać, jeśli od razu podzielisz kępę i przesadzisz rośliny, ale RHS radzi uprawiać ją dalej w domu. Na balkon lepiej kupić sadzonki ze szkółki albo centrum ogrodniczego.
Czy bazylia przetrwa zimę na balkonie?
Nie. Bazylia nie jest mrozoodporna i traktuje się ją jak roślinę jednoroczną (RHS, Uniwersytet Illinois). Jeśli chcesz zbierać ją dłużej, przenieś doniczkę do mieszkania, zanim noce spadną poniżej 10 °C. Taki chłód może uszkodzić jej liście (Uniwersytet Illinois). Postaw ją na jasnym parapecie – takie zimowanie ziół w domu opisują RHS i Uniwersytet Maryland.
